ýürek1 at

  1. Anatomiýa Muskul halta şekili merkezi gan aýlanyş organy.

    • Gördi ol otlukda iki adamy, Ýüregi gürsüldäp etmän çydamy. (N. Pomma, Saýlanan eserler)

    • Çaltlyk bilen mikrofony açdy-da, öz ýüreginden joşup çykýan sözlerini bat bilen sözlemäge başlady. (A. Gowşudow, Mähri-Wepa)

    • Şadynyň ýüregi gürs-gürs urýardy. Dagdan arkasy bolanyň daşdan ýüregi bolar. (nakyl)

  2. Bir ýeriň ýa bir zadyň iň esasy ýeri, merkezi.

  3. Güýç-kuwwat, gaýrat.

    • Onuň aýdýan zadyny edäýmäge ýürek gerek.

  4. Göçme manyda Adama duýgy, täsir, keýp bildirýän organyň simwoly.

Ýazuw düzgüni

Soňuna çekimli ses bilen başlanýan goşulmalar ýa-da -räk goşulmasy goşulanda, sözüň soňundaky dymyk çekimsiz degişli açyk çekimsizine öwrülýär.

Meselem ýürek - ýüregi.

akýürek

seret ýüregi açyk

  • Kolhozda ak ýürek bilen işlemek, gurply durmuş gurmagyň esasy şertidir.

arslan ýürek

Garadan gaýtmaz, ýürekli, batyr.

daş ýürek

Rehimsiz, şepagatsyz.

doň ýürek

Rehimdar däl, şepagatsyz, rehimsiz, ýowuz.

gara ýürek

Içigara, pikiri erbet adam.

guş ýürek

Juda gorkak, züwwetdin, gorkak.

  • Hemmesi seniň guş ýürekligiňden ahyry. («Tokmak» žurnaly)

towşan ýürek

Sähel bir herekete ziňkildäp durýan, gorkak.

ýel ýürek

  1. Sähel zada gahary gelýän, dargurjak, gyzma.

  2. Batyr däl, gorkak, ýöwsel.

ýuka ýürek

Dözümsiz, mylaýym, sada, rehimli.

ýürege bükgüldi gitmek

Gorky, alada, ynjalyksyzlyk, howsala aralaşmak.

  • Oglanlaryn ýüregine bükgüldi gitdi. (A. Durdyýew, Saýlanan eserler)

ýürege daş baglamak

Hyýal eden zadyňy amala aşyrmak üçin çydamlylyk, dözümlilik bilen gutarnykly bir karara gelmek.

  • Milisioner biraz oýlanandan soň, ýüregine daş baglady. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürege düşmek

  1. Halys etmek, irizmek, ýadatmak.

    • Horazyň sesi baýyň ýüregine düşýär. («Türkmen Halk Ertekiler Ýygyndysy»)

  2. Arzuw etmek, islemek.

ýürege düwmek

Belli bir karara gelmek, bir pikire gelmek, bir netijä gelmek.

  • Men hem ata çykmany ýüregime düwdüm. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürege dykyn bolmak

Bir zatdan ýürekde kine galmak.

ýürege galyp bolmak

seret ýürege jüňk bolmak

ýürege jüňk bolmak

seret jüňk

  • Bu nakyl ýüregine jüňk boldy. (N. Saryhanow, Saýlanan eserler)

ýürege ot düşmek

Howatyrly ýagdaýda gyssanmak.

  • Gözi düşüp howatyrly surata, Dikeldi ol ýüregine ot düşüp. (B. Kerbabaýew, Aýlar)

ýürege pyçak bolup sanjylmak

Örän erbet täsir etmek, erbet ýagdaýda galdyrmak, ýüregine ýara salmak.

ýüregi açyk

Içigara däl, göwni açyk, päk ýürekli, ak ýürekli.

  • Onuň özi örän ýüregi açyk, bälçik, gowy ýigit. (G. Muhtarow, G. Seýitliýew, Çopan Ogly)

ýüregi agzyna gelmek

Bir zatdan gaty gorkmak.

  • Aman hem Antika bilen tirkeşip geläýse, Akmaýanyň ýüregi, belki, agzyna gelerdi. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

ýüregi atyň kellesi ýaly

Batyr, gorkmazak, edermen.

  • Bä, bu adamyň ýüregi atyň kellesi ýaly bolsa gerek -- diýip oýlanýardy. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

ýüregi bire baglamak

Ýürege düwen zadyňy ahyryna çenli alyp barmak.

  • Sen ýersiz mesele bilen başyňy agyrtma-da, ýüregiňi bire bagla, eliňe ýarag al. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýüregi dagly bolmak

Ýürege degilmek.

ýüregi düşüşmek

Rahatlanyp başlamak, gahary ýatyşyp başlamak, köşeşmek.

  • Sapargülüň indi birneme ýüregi düşüşip başlady. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

ýüregi kirşensiz adam

Ýüreginde gara, ýamanlyk bolmadyk adam.

ýüregi suw üstünde

Gorkuly ýagdaýda bolmak, birahatlanmak, gorkmak.

  • Sestralaryň ýüregi suw üstünde galkyjaklady. (B. Kerbabaýew, Yhlasa-Myrat)

ýüregi suwly

Örän arkaýyn, göwni hoş.

  • Şonuň üçin gulluhanyň edýän işinde, bütin bolşunda ýüregi suwludy. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýüregi ýarylmak

Gaty gorkmak, zähräň ýarylmak.

  • Tilkiniň ýüregi ýarylan ýaly bolup gaçypdyr. («Türkmen Halk Ertekiler Ýygyndysy»)

  • Ýüregine batmak örän ýiti täsir etmek.

ýüregi ýellenmek

Bolgusyz zat üçin howsala düşmek, bikarar bolmak.

ýüregine ýara salmak

Uly zyýan ýetirip awundyrmak, ynjytmak, käýitmek.

ýüregini çişirmek

Bolgusyz gep bilen gaharyny getirmek, ganyny gyzdyrmak, birine hyjuw döretmek.

ýüregini gyýmak

Has erbet täsir etmek (söz hakda).

  • Pökgi walanyň sözi Halnazaryň ýüregini gyýsa-da, ol bu sapar çydamlylyk etdi. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýüregini ýaralamak

Göwnüne degmek, ýüregini agyrtmak, gaty ynjytmak.

ýüregini ýarmak

Gaty gorkuzmak, haýykdyrmak.

ýüregiň almak

Sulhuň söýmek.

ýüregiň gyýmak

Ýürek etmek, dözmek.

ýüregiň gyýym

Gyýym bolmak, ýüregiň gaty awamak, rehimiň gelmek.

  • Meniň ýüregim gyýym-gyýym bolýar. (M. Gorkiý, Saýlanan eserler)

ýüregiň karar tapmak

seret ýürek ýerine gelmek

  • Heý-de karar taparmy Nurgeldiniň ýüregi, Her günde hamyr ýugrup, Gora gömüp çöregi. (M. Seýidow, Çoluk)

ýüregiň mynçgalamak

  1. Ýüregiň ezilmek, ýürek agyrysyny duýmak.

  2. Ýüregiň gysmak, dakyrmak.

    • Özüniň oňa bolan mähri ýüregini mynçgalady. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek açmak

Birine syryňy aýtmak, pikiriňi aýtmak.

  • Men size ýüregimi açmak isleýärin. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek agysy

Tüýs ýürekden bildirilýän gynanç, nebis agyrma.

ýürek agzyndan çykmak

Howsala düşmek, gyssanmak, howlukmak, darykmak.

  • Onuň ýüregi agzyndan çykyp barýar. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek awamak

Ýüregiň gyýylmak, gynanmak, ynjamak.

  • Tyçenkonyň ýüregi awady. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

  • Artygyň ýüregi awady. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek awuly bolmak

Ynjydylmak.

ýürek bökdürmek

Tolgundyrmak.

  • Şol habar onuň ýüregini bökdürmäge başlady. (M. Ibrahimow, Ol gün geler)

ýürek bulamak

Erbet söz ýa habar aýdyp hapa etmek.

  • Aýnanyň ýüregini bulamak islemändi. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek bulanmak

Ýakmaz zat iýmek zerarly ýüregiň endiremek, iýeniňi gaýtarjak ýaly bolup duýulmak.

ýürek byjyklamak

Bir zady etjek, ýerine ýetirjek bolup howlukmak, durup bilmezlik.

  • Ondan öjüni almak üçin aýtmaga ýüregi byjyklady. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek çatlamak

Sabyrsyzlyk bilen garaşmak, bir zada gaty howlukmak, howlukmaçlyk etmek.

ýürek çişmek

Gaharyň gelmek, ynjamak.

  • Bu gürrüňe onuň kakasy bilen ejesiniň ýürekleri çişipdir. (A. Gowşudow, Köpetdagyň eteginde)

ýürek daglamak

Ýüregini awutmak, ýüregini agyrtmak, örän gynandyrmak.

ýürek dilinmek

Haýpyň gelmek, rehimiň inmek, gaty gynanmak.

  • Birden Amansoltanyň ýüregi dilnip gitdi. («Sowet Türkmenistany» gazeti)

ýürek dykylmak

Işdäň zat alman, bir hili ýüregiň petiklenen ýaly bolmak.

ýürek eretmek

Süýji-süýji hoş sözler aýdyp, adamynyň göwnüni götermek, bir zada razy etmek.

  • Ýüregin eredip gyzyň-geliniň, Çeper sözlerime ederin bendi. («Tokmak» žurnaly)

ýürek giňemek

Rahatlanmak, arkaýynlanmak.

  • Bu pikir Garly ussanyň göwnüne hem makul boldy, hatda onuň ýüregi ginäp, göwni ynjaldy. (A. Gowşudow, Powestler we hekaýalar)

ýürek gizlemek

Içiňi aýtmazlyk, syr gizlemek, syryňy aýtman saklanmak, ýüregiňdäkini aýtmazlyk.

  • Sen, dost, ýüregiňi menden gizläp, kime paş etjek? (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek gopmak

Bir zada juda begenip ýa-da bir zatdan gaty gorkup allaniçigsi bolmak, ýüregiň batly-batly urmak.

  • Aýnanyň ýüregi gopdy. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek gysmak

Tukatlyk duýmak, biynjalyklyk emele gelmek, keýpsiz bolmak, gaýgylanmak.

  • Maňa barasy gelmedik bolan bolýardy, indi bolsa meni gowy görýär, meni görmese, ýüregi gysýar. (A. P. Çehow, Saýlanan eserler)

  • Dym-dyrslyk gabap alyp daşyny, Aýlaryň ýüregi gysyp başlady. (B. Kerbabaýew, Aýlar)

ýürek howlamak

Iç gysmak, howlukmak.

  • Käte ýüregim howlap, Çykýan daşa bir küýde. (B. Kerbabaýew, Poemalar)

ýürek içe sygmazlyk

Howlukmak, ynjalyksyzlanmak.

  • Göroglynyň ýüregi içine sygmaýar. («Görogly» eposy)

ýürek jiglemek

Aňyp gynanmak, duýmak, syzmak.

  • Ejesiniň zeýrenýändigini eşidip, Baharyň ýüregi jigledi. (A. Gowşudow, Köpetdagyň eteginde)

ýürek joşmak

Ruhuň göterilmek, höwesiň artmak.

  • Tapdym bagt çeşmesini, Goýmaz ýürek joşmasyny. (Ata Salyh, Saýlanan eserler)

ýürek müňküldemek

Ýürek gopmak, ynjalyksyzlanmak.

  • Biziň bolsa ýüregimiz müňküldäp dur. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

ýürek ody

Gaýgy-hasrat.

ýürek parçalamak

Örän erbet täsir galdyrmak, ruhdan düşürmek.

ýürek partlamak

Howsala aralaşmak, darykmak.

ýürek syrylmak

Nahar iýesiň gelmek, ajykmak.

  • Ertirden bäri ýüregimiz syryldy.

ýürek tary

Ýürek arzuwy, ýürekde beslenen zat.

ýürek ýerine gelmek

Rahatlanmak, arkaýynlanmak.

  • Onuň ýüregi ýerine gelen ýaly boldy.

ýürekde dag galmak

Bir zatdan ýürekde iňkis galmak, bir zatdan göwnüňde kituw galmak.

ýürekde ýalyn goýmak

Ýürege ýara salmak, ýürekde ahmyr galdyrmak, kine goýmak.

ýürekden turmak

Göwnünden turmak, göwnüne, islegine görä hereket etmek, sözlemek.

  • Şol aýdym öz ýüreginden turan daýhanlar ony gaýtalap-gaýtalap aýtdyrypdyrlar. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ýürek2 at

Içinde arkaýyn oturar ýaly, palasdan, keçeden, ýorgandan we ş. m. düýäniň howudynyň üstünde edilýän aýlaw.

  • Üsti ýüpek ýorganly haly ýüregiň üstüne dyrmaşyp münende bolsa, şol gelniň ysgynsyz üsgürýänini eşidipdi. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

Ýazuw düzgüni

Soňuna çekimli ses bilen başlanýan goşulmalar ýa-da -räk goşulmasy goşulanda, sözüň soňundaky dymyk çekimsiz degişli açyk çekimsizine öwrülýär.

Meselem ýürek - ýüregi.