söz

  1. Aýry-aýry düşünjeleri aňlatmak üçin hyzmat edýän gepleýiş birligi.

    • Sözler bogunlara bölünýär.

  2. Gepleşik, gep, gürrüň.

    • Begenjiň ýüreginden syzdyryp aýdan soňky sözleri Aýsoltana makul geldi. (B. Kerbabaýew, Aýsoltan)

    • Köp sözüň azy ýagşy, az sözüň -- uzy. (nakyl)

    • Tyg ýarary biter, söz ýarasy bitmez. (nakyl)

  3. Köpçülik arasynda ýygnakda edilen çykyş, nutuk.

Ýazuw düzgüni

Menlik ýöňkemaniň -üm, -ümiz, senlik ýöňkemäniň -üň, -üňiz goşulmalary goşulýar.

Meselem söz - sözüm, sözüň.

agramly söz aýtmak

Ýakymsyz söz aýtmak, göwne degjek, ýokuş täsir edýän söz aýtmak.

agyr söz

Ýokuş degýän söz, ýakymsyz söz.

ajy söz

seret agyr söz

asyl söz

Sözleriň esasy manyny bildirýän we üýtgemän galýan bölegi.

bir-iki agyz söz

Azajyk gürrüň.

durnukly söz düzümi

Grammatik termin Belli bir many aňladýan, üýtgäp durmaýan sözler birikmesi.

giriş söz

Lingwistika Sözleýän ýa ýazýan adamyň öz pikirine bolan garaýşyny aňladýan sözler.

gury söz

Biderek söz, boş söz.

  • Gury sözden palaw bolmaz, ýag bilen tüwüsi bolmasa. (nakyl)

könelişen söz

Ulanmakdan galyp barýan sözler.

söz açmak

Bir mesele barasynda ilkinji bolup geplemek.

  • Onuň ilki salamyny alan aýal söz açdy. («Sowet Türkmenistanynyň Aýallary» žurnaly)

söz almak

  1. Ýygnakda we ş. m. ýerlerde çykyp gürlemäge ygtyýar almak.

    • Hemme kişiden soň Çary söz alyp, sypaýyçylyk bilen Pökgeni berk tankytlady. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

  2. Birinden bir zat barada maglumat almak.

söz aýtmak

Biriniň gyzyny gelinlige dilemek.

  • Men ýörite adam iberip söz aýtdyrdym, kakaň razy bolmandyr. (A. Gowşudow, Köpetdagyň eteginde)

söz bermek

Bir zady wada etmek, äht etmek.

söz bölekleri

Sözüň bogunlary, goşulmalar.

  • Bir bada aýdylýan söz böleklerine bogun diýilýär.

söz gatmak

Birine bir zat diýip, söze başlamak, sözleşmek, gürleşmek.

  • Özüň baryp söz gatmasaň, seniň bilen olaryň işi ýok. (G. Kulyýew, Köpetdagyň Aňyrsynda)

söz ýetmek

Gep gelmek, aýyplanmak.

  • Ol ýüzügara özüniň bu eden işinde eneme, atama söz ýeter diýip oýlanan däldir. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

sözde tapylmak

Beren wadaňy aýdan zadyňy ýerine ýetirmek.

sözden bal dammak

Süýji sözlemek, manyly geplemek.

sözi azaşmak

Agzalalyk döremek, tersleşmek.

sözi bölmek

Gürrüňiň arasyny kesmek.

  • Uly ogly onuň sözüni böldi. («Mydam Taýýar» gazeti)

  • Emma men onuň sözüni böldüm. (B. Pürliýew, Ilkinji gün)

sözi buz ýaly

Sözi ýakymsyz.

sözüň agzyňda!

Gürrüň edip oturanyň sözüni bölmek üçin, edepli ýüzlenip, rugsat almak maksady bilen aýdylýan aňlatma.

sözüň arasyna düşmek

Biri aýtjak zadyny aýdyp gutarmanka, gepläp başlamak, gürrüňiň arasyna goşulmak.

  • Gulluhan Çernyşowyň sözüniň arasyna düşüp, ýene gygyrdy. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

sözüň ötmek

Aýdanyň diňlenmek diýen zadyň ýerine ýetmek, gulak asylmak.

sözüň ýer tutmazlyk

Diýen zadyň ähmiýetsiz bolmaklyk, aýdan sözüň netije bermezlik, ýer almazlyk.

sözüňden dönmek

Bir işi etmäge söz berip, soňra boýun towlamak, boýun gaçyrmak, bereň sözüňden dänmek, gaýtmak.

sözüňi syndyrmak

Sözüň ýer tutmazlyk.

şerebeli söz

Erbet täsirli söz, ajy söz.

ýiti söz

Täsir ediji söz, jana degiji söz, çuň manyly söz.

ýokuş söz

Erbet söz, göwne degýän söz.