gan at

[ga:n]

Arteriýa we wena damarlary arkaly organizmiň ähli ýerine aýlanyp durýan we bedeniň ähli kletkalaryny iýmitlendirýän gyzyl reňkli suwuklyk.

  • Şu giň sährada at toýnagynyň çukanak gazmadyk, adam gany dammadyk bir daban ýeri ýokdy. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

  • Nähak gan ýerde ýatmaz ahyryn. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

gan aglamak

seret aglamak

  • Ömür söwdasynda köpi utulyp, Gan aglardy garry-goja çatylyp. (N. Pomma, Saýlanan eserler)

  • Bagdan geldi ganlar aglap, ýürek bilen bagryn daglap. («Görogly» eposy)

gan almak

  1. Könelişen söz Kesel bejermek üçin bedeniň belli bir ýerini çirtip gan çykarmak.

    • Keselliniň maňlaýyndan gan aldylar.

  2. Duşman tarapyndan öldürilen adamyň üçin, olardan birini öldürmek (köne däp boýunça).

    • Gadam jan, balam! Meniň oglum boljak bolsaň, meniň ganymy gandarymdan al! (G. Muhtarow, G. Seýitliýew, Çopan ogly)

gan çaýkamak

  1. Uruş edip gyrmak, kän adam öldürmek;.

  2. Azap bermek, gün bermezlik.

gan dökmek

Ýowuz uruşmak, aldym-berdimli söweşmek, gan döküşikli urşa gatnaşmak, gan döküp uruşmak.

gan eňremek

seret eňremek

gan garyşmak

Ýerliksiz gaharlanyp, azgyrylyp öz garamagyndaky adamlary, maşgalaňy gorkuzmak, horlanmak.

gan gyzmak

Gaharyň gelmek, gaharlanmak.

  • Nädogry işe ganym gyzyp başlady. («Tokmak» žurnaly)

gan gitmek

Gan dökülmek, gan akmak.

  • Çünki ýarasyndan gan gidip, onuň ýene essi aýylyp, ýüregi çaşyp başlady. (A. Gowşudow, Eserler)

gan içmek

Nähak adam öldürmek.

  • Jellatlar gan içip, keýpini çaglap, Garyby dünýäde her eden kanun. (N. Pomma, Saýlanan eserler)

gan öýmek

Urgy, gapjama-gygyş zerarly teniň belli bir ýeriniň gan ýygnanyp gögermegi.

  • Onuň ýüzi tutuşlaýyn besse-besse, menek-menek gan öýüpdir. (A. Gowşudow, Saýlanan eserler)

gan şaçmak

Uruşda, söweşde gan dökmek, söweşmek.

  • Eýran şalarynyň leşgerleri sansyz gezek ganlaryny saçypdy. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

gan ysy gelmek

Ölüm howply bolmak, uruş, ölüşme howatyrly bolmak.

  • Dogry, elbetde, bu işden gan ysy gelýär, olar adam öldürmegi suw içençe-de görenok. («Türkmen pýesalary»)

gan ýöremek

Ysgyna gelmek.

  • Gam bilen gussa gark bolan tukat kolkozçylaryň ýürekline kuwwat gelip, damarlaryna gan ýöredi. (A. Gowşudow, Eserler)

gan ýuwutmak

Agyr horluk çekmek, zorluk görmek.

gana boýamak

Urup, urşup, üsti-başyny gan etmek.

gana suwsamak

Päl azyp, adam öldürmegi, gan dökmegi islemek, höwes etmek.

gany gaçmak

  1. Bir zatdan gorkup ýa-da syrkawlap, reňkiň agarmak, ýüzüň agarmak;.

  2. Gaharyň galmak, gaharlanmak.

    • Umsagülüň gany gaçyp, gara dodaklary müňküldejek bolanda, Halnazar, onuň öňüni gabzady. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

gany gaçyk

Ýüzünde gan-pet bolmadyk, reňki ak.

  • Aýna şol gelene seredip, onuň ganynyň gaçykdygyny, balkyldaýan gözleriniň şöhlesiz görünýänini syzdy. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

gany gaýnamak

Gyzgyn hyjuw döremek, ganyň güýçli gyzmak.

  • Kim beripdir kakasyna nagany, Ýaş oglanyň birden gaýnady gany. (M. Seýidow, Gijeki myhman)

gany gyzgyn

Sähel zada gahary gelýän gaharjaň.

  • Gadam örän ýaş ýigit, gany gyzgyn ýigit. (G. Muhtarow, G. Seýitliýew, Çopan ogly)

gany sowamak

Gahary gaçmak, köşeşmek.

  • Maralyň gany sowamandy. (N. Saryhanow, Saýlanan eserler)

gany ýerinde

Jany sag, ýüzi gyzaryp duran, sagat.

ganyna galmak

Nähak öldürmek.

  • Iki adamyň ganyna galdy. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

ganynny soramak

Köne adat boýunça öldürilen adamyň hununy sormak, ar almak.

  • Şonuň üçin-de bularyň ganyny sormaga het edip bilen adam bolmady. («Sowet edebiýaty» žurnaly)

ganyny geçmek

Könelişen söz Adam öldüreniň günäsini geçmek.

  • Ýagşy seniň üçin men bu derwezabanyň ganyny geçýärin. (A. Gowşudow, Powestler we hekaýalar)

ganyny gyzdyrmak

Gaharyny getirmek, janyňy ýakmak.

  • Siz nähak ýere Wolstnoý aganyň ganyny gyzdyrdyňyz. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)

ganyny sormak

Rehimsiz horlamak, köp işletmek, ýowuz eksplautirlemek.

ganyňy gaçyrmak

Bir zada gaty gaharlanmak, reňkiňi ak tam etmek.

  • Ýaňy daň ýagtylanda, ýüzüniň ganyny gaçyryp, Hoşly Aman poşçynyň öýüne geldi. (A. Gowşudow, Eserler)

  • Itiniň aýylganç uwlap, bagry bilen süýşüp, howla girenini gören Gulman ýüzüniň ganyny gaçyryp, derwezäniň agzyna çykdy. (A. Gowşudow, Powestler we hekaýalar)

göze gan inmek

  1. Kesellilik zerarly gözüň gyzarmak.

  2. Gahar-gazaba münmek gazaplanmak.

    • Hojamyradyň süzgek gözüne gan indi. (B. Kerbabaýew, Aýgytly ädim)